Back to top

Fake for Real

Stair ar Bhréagcheapadh agus Falsaíocht

(DEIREADH FÓMHAIR 2020 - DEIREADH FÓMHAIR 2021)

I ngnáthamh an tsaoil laethúil, is meabhlú milis iad nithe céadfacha, iontacha agus osnadúrtha. Cuireann siad ar ár gcumas éalú ó ghnáthchúrsaí an tsaoil. Ach ní spraoi é cluiche na caimiléireachta ach amháin nuair a ghlacaimid leis. Nuair a mhealltar sinn, is sinn féin a bhíonn thíos leis ar go leor bealaí, trí airgead, creidiúnacht, ionracas, nó fiú ár mbeatha a chailliúint.

Cé nach bhfacthas riamh roimhe seo an méid faisnéise/mífhaisnéise atá ann faoi láthair, is fadhb ársa í. Tá an stair lomlán leis an rud bréagach in áit na fírinne. Is nasc é Capall na Traí, samhail mhiotaseolaíoch de chaimiléireacht, idir an stair ársa agus fadhbanna comhaimseartha i ndomhan atá faoi smacht ag an Idirlíon.

Ó na ceachtanna a foghlaimíodh, is féidir treochlár a chur i dtoll a chéile: treochlár a ligeann dúinn turas a thabhairt isteach i saol na fantaisíochta agus na saorgachta nuair is mian linn, agus a chuireann straitéis éalaithe ar fáil dúinn nuair a theastaíonn uainn filleadh ar an réaltacht.

RIALÚ AGUS GUÍ

Cad a dhéanann cumhacht dlisteanach? Leis na cianta, na réimsí polaitiúla agus reiligiúnacha tar éis treisiú le héileamh a chéile ar chumhacht agus ar dhlisteanacht. Rinneadh déithe d’impirí na Róimhe. Bhí cumhacht tuata ag na pápaí; chuir taisí naomh le gradam suíomhanna naofa. Impirí gan smál, riarachán cúramach an Phápa, láithreacht fhisiciúil naoimh chumhachtaigh, is cosúil go bhfuil sé sin ar fad rómhaith le bheith fíor. Ar an dea-uair, ní gá dúinn cuntais shaofa ar an am atá caite a athdhearbhú. Thug misneach agus fiosracht daoine áirithe deis dúinn an réaltacht a fhionnadh.

AN DOMHAN A THUISCINT

Thug fionnachtain an chlóphreasa rochtain dúinn ar mhéid faisnéise nach bhfacthas riamh roimhe sin. Ach ní ráthaíonn líon síormhéadaitheach faisnéise cruinneas. Chun clú agus saibhreas a fháil, ní raibh aon leisce ar chud acu nuacht bhréige a scaipeadh orthu siúd a bhí cíocrach chun eolais. Fiú amháin i réimse na heolaíochta, rinneadh brionnú d’aon ghnó. Ní locht ar an modh eolaíoch é an fhéidearthacht a chruthú go bhfuil sé bréagach ach is cáilíocht riachtanach é a dhéanann idirdhealú idir é agus córais eile chun teacht ar an bhfírinne.

AONTÚ AGUS DEIGHILT

B’uirlisí cumhachtacha iad nithe bréige agus brionnaithe chun féiniúlachtaí eitneacha agus náisiúnta a chruthú san 18ú agus sa 19ú haois. Ar fud na hEorpa, rinneadh nithe bréige “tírghrácha” a mheascadh le fíorfhionnachtana chun gluaiseachtaí náisiúnta a neartú. D’éiligh cruthú náisiún nua-aimseartha stair choiteann ach naimhde coiteanna freisin. Baineadh úsáid as cáipéisí brionnaithe, teoiricí comhcheilge agus iomrall ceartais chun sceilpíní gabhair na sochaí a chruthú agus a dhaoradh, agus bhí iarmhairtí tubaisteacha agus fadtéarmacha acu.

TROID I gCOINNE AN CHOGAIDH

Cuireadh síos ar “an bhfírinne”, i bhfrása a bhfuil a bhunús fós éiginnte, mar ‘an chéad taisme cogaidh’. Is am é an cogadh nuair a théitear i mbun bréagadóireachta agus meabhlú. Le linn an Dara Cogadh Domhanda, d’iompaigh an Eoraip ina láthair chatha ollmhór, agus bhí sé ríthábhachtach cinneadh a dhéanamh maidir leis na daoine ar cheart muinín a bheith astu. Thóg sé sna blianta ina dhiaidh sin fíricí na gcoireanna a cheadaigh agus a cheil na réimis ollsmachtacha a thabhairt chun solais.

BRÉAGACH AGUS FORTÚN

Le linn na staire, bhí brabús ar cheann de na príomhchúiseanna a bhí le táirgí a tháirgeadh. Déantar saothair ealaíne, só-tháirgí, gnáthearraí tomhaltais agus airgeadra a bhrionnú ar mhaithe le gnóthachan airgeadais. Maidir le nithe bréige a chur ar fáil don rud is mó a shantaíonn daoine, bíodh sé ina phéintéireacht ag Seanmháisitir Dúitseach nó mála Louis Vuitton, ta ina phríomhghné den tsochaí dhomhandaithe thomhaltóra a bhfuil cónaí orainn ann. Ach úsáideadh an ní bréige freisin chun ár mian dosháraithe i leith ' leagan níos mó, níos saoire agus nuaí a nochtadh, mar a tharla sa turgnamh agus sa chlár faisnéise ‘Aisling na Seice’.

RÉ NA hIARFHÍRINNE?

Déantar cur síos sa téarma ‘sochaí iarfhírinne’ ar chultúr ina ndéantar tuairimí an phobail a mhúnlú trí mhothú agus creideamh pearsanta seachas trí fhíricí. Is minic a mheastar gurb é ‘bréagnuacht’ an comhartha sóirt is follasaí atá aige.

Mar sin féin, níl bréagnuacht srianta d’aon ré ar leith. Is é an rud sainiúil a bhaineann leis an staid reatha ná go dtugann modhanna cumarsáide nua-aimseartha, go háirithe an t-idirlíon, deis í a scaipeadh go tapa ar scála domhanda. I láthair raidhse faisnéise a thagann ó fhoinsí iomadúla, tá sé deacair go minic a chinneadh cad atá fíor agus an bhfuil foinse iontaofa.

Ar an dea-uair, tá bealaí ann chun dul i ngleic leis na dúshláin sin: le hintinn chriticiúil is féidir linn fíric a idirdhealú ó fhicsean trí chéad imprisean a cheistiú, a bheith feasach ar ár gclaontachtaí féin agus a chinneadh cé chomh hinchreidte is atá an fhoinse. Ar an mbealach sin foghlaimímid conas ár mbealach a dhéanamh trí shaol casta na réaltachta.